Тутарстан Республикинчи чăвашсен обществăпа политика хаçачĕ

16+
Сайта туллин курас тесен электронлӑ майпа ҫырӑнма пулать: 1 уйӑх — 40 тенкӗ, 6 уйӑх — 240 тенкӗ.

Çанталăк

Хусанта халĕ (09.12.2019 21:00) пĕлĕтлĕ çанталăк, атмосфера пусăмĕ 753 - 755 мм, -1 - 1 градус сивĕ, çил 5-7 м/ç хăвăртлăхпа кăнтăр енчен вĕрет.

Комментарисем

иколай Васильевич Ялюхов директор ĕçне пăрахнă хыççăн Аслă Сĕнчел вăтам шкулне темиçе çын ертсе пычĕ. Кĕске вăхăт ĕçленипе вĕсем асра юлма: иколай Васильевич Ялюхов директор ĕçне пăрахнă хыççăн Аслă Сĕнчел вăтам шкулне т...

Валери : çухатас мар-ха ...

Аскольд Де Герсо : Сайт питĔ кăсăклă,чун чĔрене тăнăслантарать,хамă рăн тăван чĔлхене хамăр упрама...

Галина Демидова: Кам пĕлет ĕнте, шкул пулсан лайăхрах-ши, шкул пулмасан лайăхрах-ши? Шкула хупса ...

Г.: тупрăм ак ...

впаимсимси: мсичсмисмилсм лдомлсо илочсмлд олдсочилдосмд лиолдмсо ичлсмо и

Г.: тупрăм ак ...

atlashua@mail.ru: Çăлтăр хăварнă çĕнĕ комментари çÿлте те , çавăнта пуссан тахçанхи статья тухса ...

Çăлтăр: Эсĕ уйăх пулсан эпĕ çăлтăр пулам! Шурăмпуç çутипе чÿхенсе çуталам. Инçетри тел...

Эпех: Арăм сăмахра хĕрарăм , тени илтĕнет-ха. Вара УПĂШКА тенĕ сăмах ăçтан тухса кайнă...

Шутлавçăсем

Д.П.Петров-Юман (1885-1939) чăваш тĕнчинче тарăн йĕр хăварнă паллă революционер, тавра пĕлӳçĕ, журналист, историк, писатель, хăй вăхăтĕнче хура-шурра нумай тӳссе ирттернĕ çын. 30-мĕш çулсенче «халăх тăшманĕ» тата «националист» ятсемпе айăпланнă хыççăн унăн кĕнекисене çунтарнă, хăйĕн ятне те асăнма чарнă. Çур ĕмĕре тăсăлнă çак манăçу. Çак хушăра Мĕтри Юмана пачах пĕлмен чăваш интеллигенцийĕ ӳссе çитĕннĕ. Çĕн йĕркелӳ тапхăрĕнче тин Д.П.Петров-Юман шухăшĕсем чăваш халăхне çĕнĕрен кирлĕ пулса кайрĕç. Кăçал Д.П.Петров-Юман çуралнăранпа 125 çул çитрĕ.
Д.П.Петров-Юман Пăва енчи Тăхăрьялта хресчен çемйинче 1885 çулхи октябрĕн 25-мĕшĕнче тĕнчене килнĕ. Ашшĕ – Салтак Петруххи – нумай çулсем çар хĕсметĕнче тăнă. Пӳркел чăвашĕ ачисене хут вĕрентес ĕмĕтне пурнăçлама пĕтĕм вăйне хунă. Çичĕ ачаллă (Мĕтри, Прукух, Çтаппан, Елинка, Анна, Евдук, Вера) ашшĕ-амăшĕ вара хресчен пурнăçĕпе пурăнса ялтах вилнĕ. «Çичĕ ача çитĕнтертĕмĕр, Мĕтри пек чуна çĕклекенни те, чĕрене ыраттараканни те урăх пулмарĕ... » – тесе калаçнă ашшĕ тăванĕсемпе. (Хĕрарăм Кĕркури тете каланинчен).
Вĕренӳ çамрăк Мĕтрие çăмăл парăнса пынă. Пурне те пĕр харăс пĕлме тăрăшакан 13 çулти ачана М.Ф.Белозерский ватă пуп Чĕмпĕре, И.Я.Яковлев уçнă шкула вĕренме кайма хут çырса парать.
Чăвашсен XIX ĕмĕр вĕçĕнче çĕнĕрен аталанса каясси веçех Чĕмпĕр хулипе çыхăннă. Çакăнтах чăвашран тухнă пĕрремĕш интеллигентсен хунавĕ çĕкленет. Ялти учитель пулма вĕренекен Д.Петрова шкул программи çеç çырлахтарман, вăл хăй тĕллĕн анлă пĕлӳ пухнă – вырăс литературипе тата историйĕпе кăсăкланнă. Çав вăхăтрах ăна Раççейре çĕкленекен революци юхăмĕ шалтан шала сĕтĕрсе кĕнĕ. Пулас учитель хулара ирттерекен вăрттăн пухусене хутшăнать. Çак тапхăрта çуралать те ĕнтĕ унăн пурнăçĕнчи тĕп тĕллев – тăван халăха ирĕке кăларасси. Ырă ĕмĕте пурнăçа кĕртес тесен тĕрĕс çул суйласа илмелле пулнă. Çакă ăна вырăс писателĕ Л.Н.Толстой патне ăс ыйтса çыру çырма хистет. 1902 çулта çыру вĕççĕн пуçланнă çыхăну аслă писатель мĕн çĕре кĕричченех пырать. Д.П.Петров Л.Н.Толстой калавĕсене чăвашла куçарать, унăн вĕрентĕвĕпе юлташĕсене паллаштарать. Сакăр çул тăсăлнă туслăхра Д.П.Петров икĕ хутчен Ясная Полянăра Л.Н.Толстой патĕнче пĕрер эрне пурăнать. Виççĕмĕш хут 1910 çулта, писателе юлашки çула ăсатнă çĕре хутшăнать.
Л.Н.Толстой вĕрентĕвĕ Д.П.Петров-Юмана çынлăх енĕпе çитĕнсе çитме калама çук пысăк витĕм кӳнĕ. Çакă пирĕн ентешĕн çав тапхăрти тата каярахри хайлавĕсенче палăрать.
Д.П.Петров-Юман Л.Н.Толстойпа çӳретнĕ çырусене вырăс писателĕн академилле кăларăмĕнчи 78 тата 79-мĕш томĕсене кĕртнĕ.
Хаçат вулакансене Д.П.Петров-Юман 1908 çулхи июлĕн 8-мĕшĕнче Пӳркелĕнчен Толстой патне çырнă çырăвне чăвашла куçармасăрах вулама сĕнетĕп.
 
Лев Николаевич!
Прежде всего отвечу на ваш вопрос: сколько всего чуваш? По последней всеобщей переписи их насчитывалось 800-900 тысяч человек. Можно допустить, что их в настоящее время более миллиона.
Говоря о численности чуваш, следует сказать несколько слов и о том, что они размножаются очень медленно.
Мне доподлинно известно, что в некоторых местах инородческое население не только возрастает в количестве, но все более и более вымирает. Тут действует много причин, главная – нищета. Ведь все инородцы во время русской колонизации загонялись с лучших насиженных мест по рекам в глубь степей. Отсюда – инородцы Поволжья в настоящее время занимают места менее плодородные, чем русские помещики и русские крестьяне.
Вам, конечно известно, что чуваши главным образом расселились по губерниям: Казанской, Симбирской, Самарской, Саратовской, Уфимской и Оренбургской. Молодой венгерский ученый-ориенталист Мессарош в прошлом году мне говорил, что имеется несколько чувашских селений на Кавказе. Он полагает, что чуваши – потомки волжских булгар. В этом его убеждают исследования языка и быта чуваш.
Еще раз хочется поговорить с Вами о религиозно-нравстве нном состоянии родного моего народа. Как я Вам писал – чуваши официально давно числятся православными христианами. Имеется, положим, несколько чисто языческих селений. Христианские воззрения православного чувашина соединяются с грубыми суевериями и преданностью языческим обрядам. Так мои отец и мать – люди очень набожные, исполняющие все православные обряды очень искренне, постоянно посещающие православный храм, часто путешествующие по святым местам – в то же время, аккуратно, в определенные дни и недели года приносят кровные жертвы богу Торе (Турă) и духам, добрым и злым. Когда был маленький, принимал участие в жертвоприношениях и я.
В настоящее время во всех чувашских селениях имеются православный храм и начальная школа. Священники и учителя в этих селениях – чуваши же, получившие образование в учительских семинариях Министерства народного просвещения, или же в синодских миссионерских школах.
Главным центром просвещения чуваш является существующая с конца 70-х годов в городе Симбирске чувашская учительская школа, во главе которой состоит директор из чуваш же.
Действующая в настоящее время в восточных окраинах религиозно-просвети тельская миссия среди инородцев создана усилиями Казанского профессора Н.И.Ильминского, человека с большой верой, с хорошей и чистой душой. В основу воздействия православия на языческий мир Ильминский клал религиозное просвещение язычников через самих же просвещенных инородцев. Он перевел большую часть богослужебных книг на инородческие языки. При поддержке Победоносцева система просвещения инородцев по методу Ильминского сделалась официальной системой.
Я говорю, что Ильминский был человек глубоко верующий, но он был очень большой церковник. Трудно решить – принесло ли созданное его трудами дело большую пользу. Правда – инородцы услыхали о Христе, но о каком Христе? Ведь тут работал Синод. Между прочим Ильминский, русский по происхождению и воспитанию, очень любил инородцев. Его в живых нет, но память о нем среди инородцев очень сильна. Насколько он был хороший человек – показывают его письма к учителям и священникам, изданные 10 лет назад.
На этом закончу мое письмо.
Книг Ваших еще не получил.
2 июля 1908 г.
Д.Петров.
 
: 1235, Хаçат: 44 (878), Категори: Калем

Çĕнĕ шухăш хуш:

► Сирĕн ят:
► Шухăш:


► URL:
► E-mail: